ساحت های شش گانه تعلیم و تربیت

هفتاد پرسش و پاسخ برآمده از بیانات رهبر معظم انقلاب پیرامون سند تحول بنیادین آموزش و پرورش

ستاد همکاریها / تغییر و تحولاتی که در شیوع کووید19 در جهان و ایران اسلامی پدید آمد بر همگان ثابت کرد ،علم نافع آنست که در برابر حوادث هنر خود راعرضه کند نه اینکه آنچه را آموخته بار گرانی بر قلب و سرگردانی اندیشه اش گردد.

تغییرو تحولاتی که در شیوع کووید19 در جهان و ایران اسلامی پدید آمد بر همگانثابت کرد ،علم نافع آنست که در برابر حوادث هنر خود را عرضه کند نه اینکهآنچه را آموخته بار گرانی بر قلب و سرگردانی اندیشه اش گردد.

مقصود و مفهوم علم در اسلام و ارزش بی نظیر آن در آیه شریفه 97 سوره نحل آمده است، آنجا که می فرماید: مَنْعَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثی وَ هُوَ مُؤْمِنٌفَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیاةً طَیِّبَةً وَ لَنَجْزِیَنَّهُمْ أَجْرَهُمْبِأَحْسَنِ ما کانُوا یَعْمَلُونَ هر کس از مرد یا زن ، عمل نیک انجام دهددر حالی که ایمان داشته باشد پس او را بی تردید ( در دنیا ) به زندگیپاکیزه ای زنده خواهیم داشت و ( در آخرت ) پاداششان را در برابر عمل هایبسیار خوبشان خواهیم داد. و هم چنین معرفی الگوهای آسمانی که انسانخوش عاقبت وبا انگیزه متراکم تربیت و تولید می کند که قیام به قسط ازافتخارات آنان می باشد.

درهمین راستا پیام مبارک حضرت آیت الله خامنه ای به مناسبت روز معلم دراردیبهشت ماه امسال اگر محققانه مطالعه شود باید ازآن به عنوان علم نافعنام برد که در سالجاری بی شک روح معلمان فرزانه و فرهیخته را نوازش دادهاست، زیرا علم نافع همان باطن حکمت است که در مدرسه نبوت تدریس می گرددوخروجی آن تربیت انسان نافع است.

تفسیراین آیه شریفه در لابلای پیام مقام معظم رهبری به زیبایی هرچه تمام تربیان شده است و در واقع شاه بیت سند تحول بنیادین آموزش و پرورش همین آیهمبارکه است و پرورش اندیشه با پشتوانه آیه شریفه مذکور باید از دغدغه هایمسئولین آموزش و پرورش باشد.

ویروس کرونا تلخی ها و محرومیت های فراوانی تولید کرد و سند وزین تحول بنیادین آموزش و پرورش نیز از پس لرزهای این ویروس منحوس بی بهره نماند ، سندی کههرساله مورد حمایت و مطالبه مقام معظم رهبری در دیدار با معلمان وفرهنگیان قرار می گرفت،به همین جهت برای پیگیری مومنانه مطالبات معظم له درسالهای پیشین بر آن شدیم سیر مطالبات ایشان را در قالب سئوال جواب برآمده از دیدار های معظم له با فرهنگیان برای اندیشمندان، خصوصا معلمان ،مدیران و مسئولین یاد آورشده و این هدیه ای گران بهاء را در ویترین محیط کار خود داشته باشند.

آنچهدر پی می آید طرح سئوالاتی از بیانات مقام معظم رهبری دردیدار ها و مناسبت های گوناگون با فرهنگیان و سیاست گزاران عرصه تعلیم و تربیت است که پاسخ های آن نیز از آرشیو بیانات معظم له به استناد پایگاه اطلاع رسانیدفتر مقام معظم رهبری استخراج شده است.

پایگاه اطلاع رسانی ستاد همکاریهای حوزه علمیه و آموزش و پرورشهمه فعالان عرصه تعلیم و تربیت کشور را به مطالعه این مطالبه تحقیقی دعوتنموده و از آنان در همکاری و همیاری برای تحقق منویات معظم له استمداد میطلبد.

1- تعریف حضرتعالی از تحول چیست.؟

تحوّلصِرف عوض کردن ظواهرِ کار نیست، یعنی یک کار عمقی باید انجام بگیرد و سندتحوّل نشاندهندهی این است که ما نیاز داریم به تحوّل آنطور که متخصّصین اینکار میگویند، این سند علیالظّاهر می تواند؛ کفالت کند و کفایت می کندآموزش و پرورش را و باید آن را باید دنبال کنند.

2- آیا ابلاغ سند تحول کافی است.؟

ابلاغ کافی نیست بلکه ابلاغ قدم اول است و بدنه ی آموزش و پرورش این سند رابخواند، بشناسد، بینوشد، بفهمد که چه کار بنا است در آموزش و پرورش انجامبگیرد.

3- مقبولیت سند تحول تا چه حدی است، آیا به صرف کار اداری عملیاتی می شود.؟

سند بسیار خوبی است.اما این دنبالگیری می خواهد. کار می خواهد.

4- مهم ترین ابزار برای تحول در آموزش و پرورش چیست.؟

برایتحوّل آموزش و پرورش روحیهی انقلابی لازم است. وسیلهی این تحوّل، دردرجهی اوّل عبارت است از «سند تحوّل»؛ این سند تحوّل آماده است به نظر مناین تلاش برای تحقق آن جزو واجبترین کارها است.

5- تعریف روحیه انقلابی چیست.؟

روحیهیانقلابی یعنی ترس نداشته باشید، ملاحظهکاری نداشته باشید، محافظهکارینداشته باشید؛ وقتی تشخیص دادید، عمل کنید، اقدام کنید؛ پیش بروید، بهتوقّف راضی نشوید؛ کارها را تزیینی انجام ندهید.

6- فرموده بودید برخی کارها در آموزش و پرورش سم است.؟!

گاهیانسان یک کاری انجام می دهد، حالت تزیینی و تشریفاتی دارد؛ اینها سَم است. اما اگر کار را جدّی انجام بدهید؛ اینها تحوّل را عملی می کند، ممکن میکند، تحقّق پیدا می کند.

7- عیوب آموزش و پرورشکه نیاز به نوسازی دارد چیست.؟

بله،حتماً احتیاج دارد به نوسازی؛ چون فرسوده است.آموزش و پرورش آن روزی هم کهتازه به وجود آمد دارای عیوبی بود. در آموزش و پرورشِ همان روزی هم کهتازه بود و اینجور فرسوده و کهنه و زمانگذشته و آسیب دیده نشده بود،عیوب اساسی داشت که همان عیوب تا امروز هم باقی مانده.

8- روند تحقق سند تحول و فعالیت هایی که تا کنون در این خصوص انجام شده را چگونه ارزیابی می فرمایید.؟

تاکنونکمتر از ده درصد از امکان تحقّق این سند و از محتوای آن، تحقّق پیدا کرده؛درحالیکه چند سالی از تصویب این سند می گذرد ،خیلی کم کار شده در اینزمینه؛ باید کار بشود، معلوم می شود شور و شوقِ لازم نیست، انگیزهی لازمنیست. بنده جدّاً از وزیر محترم و مسئولین محترم می خواهم که مسئلهی تحوّلرا جدّی بگیرند. سند یک نوشتهی روی کاغذ است؛ باید تحقّق پیدا کند.

9- تدوین کنندگان سند تحول چه کسانی بوده اند؟

دوستان و مسئولین مجرّب و باسابقه ای نشستند، زحمت کشیدند، سند تحوّل را درست کردند.

10 سند تحول چه کاربردی در عرصه تعلیم و تربیت دارد .؟

سند تحول یک ریل گذاری است و می تواند آموزش و پرورش را به سر منزل مورد نظر برساند.

11- آیا آموزش و پرورش با رونویسی از کشورهای اروپایی اصلاح می شود.؟

نظامآموزشی ما نظام فرسوده و قدیمی و کهنهای است این را ما از اروپاییهاگرفتیم، همینجور نگهش داشتیم، مثل یک چیز موزهای مقدّس که دست به آننخورَد! باید نوسازی بشود. لکن این را من می خواهم بگویم، برای نوسازی نظامآموزشوپرورش، باز نگاه نکنیم به دست دیگران، ببینیم حالا در فلان کشوراروپایی چه اتّفاقی افتاده، ما هم همان را رونویسی کنیم. نه آقا!

12- چگونه باید به سند تحول بنگریم.؟

ازنظر کارشناسان زبده و برجستهی آموزش و پرورش، سند خوبی است، سند متینیاست؛ u202bآنهایی که اهل این کارند، خبرهی این کارند، این سند را تأییدمیکنند؛ میگویند سند تحوّل بنیادین که با ساعتها کار، با زمانهای طولانی وبا تلاش فراهم شده است، همه کمک کردهاند که این سند بحمدالله فراهم شد وابلاغ شد، این را کارشناسها و خبرههای آموزش و پرورش تأیید میکنند ومیگویند سند بسیار متقن و مهمّی است. پس این سند باید اعمال بشود.

13- آیا از دیدگاه خبرگان آموزش و پرورش عملیاتی است.؟

بایدهمین را با دقّت و با نگاه انتقادی اجرا کنند؛ نگاه کنند و ببینند کجاهایشاشکال دارد. بالاخره در هر نوشتهی غیرالهی و هر کار بشری یک اشکالی هست؛بگردیم آن اشکال را پیدا کنیم. اشکالات را شناسایی کنیم، عیوب را شناساییکنیم، یک نظام پاکیزهی منظّم خوبی طرّاحی کنیم.

14-آیا دیدگاه زود بازده به سند تحول اهداف آن را عملی می گرداند.؟

منتظرنتایج زودبازده نباید بود، اینها چیزهایی نیست که ظرف یک سال و دوسال وپنج سال نتایجش ظاهر بشود؛ اینها چیزهایی است که صبر و حوصله لازم دارد،کار لازم دارد، کار مستمر لازم دارد.

15- آیا غیر منسجم اجرا کردن سند تحول نتیجه بخش می باشد.؟

یکنکته این است که انسجام این سند حفظ بشود. گفته شده یک تعدادی از موادّاین سند اجرایی شده است؛ خوب است، لکن همهی موادّ این سند باید اجراییبشود؛ این یک مجموعهی منسجم است. اینکه ما برخی از مواد را، فرض کنید چهلمادّه یا در این حدود را اجرایی کنیم، بقیّه را مغفول بگذاریم، این بهنتیجه نخواهد رسید. انسجام این مجموعه بایستی حفظ بشود. وقتی همهی موادّاین مجموعه مورد عمل قرار گرفت، آن وقت کار پیش خواهد رفت، سرعت پیداخواهد کرد، درست انجام خواهد گرفت.

16- مطالبات سند تحول در چه سطحی باید مورد بحث و بررسی قرار گیرد.؟

بدنهیآموزش و پرورش کشور با این سند آشنا بشوند؛ مطالبات این سند را بدانند کهچیست. معلّمی که در فلان مقطع دبستان یا دبیرستان تدریس میکند، بداند کهاین تحوّل بنیادین از شخص او چه خواسته است. مدیر و رئیس دبستان یادبیرستان بداند که وظیفهی او و تکلیف او در قبال دانشآموز بر اساس اینسند چیست. مطالبات این سند باید مشخّص بشود؛ بایستی برنامهریزی کرد برایاینکه ما مطالبات سند را در سطح وسیع و گستردهی آموزش و پرورش تفهیم و بحثکنیم.

17- دستگاههای تبلیغاتی به ویژه صدا و سیما چه نقشی در اجرایی شدن سند تحول دارند.؟

دستگاههایتبلیغی و رسانهی ملّی باید به کمک بیایند. حتّی گاهی پیشنهاد می شود کهیک شبکهی صداوسیما مخصوص این کار باشد که بتواند این موضوع را تبیین کند وتفهیم کند. این البتّه بستگی دارد به اینکه مسئولین آموزش و پرورش بنشینندبا مسئولین صداوسیما و آنها هم همراهی کنند.

18- ظرفیت برنامه ششم چه کمکی می توانست در اجرایی شدن سند تحول داشته باشد.؟

یکموضوع دیگر ظرفیّت برنامهی ششم است مسئلهی آموزش و پرورش و سند تحوّلبنیادین باید حتماً دیده شود تا بدانیم ما در سال ۱۴۰۴ در آموزش و پرورش چهخواهیم داشت.

19- نقش برخی برنامه های دم دستی بر ای تحقق سند تحول بنیادین چیست.؟

یکنکتهی اساسی همین مساله است، من به مسئولین آموزش و پرورش عرض می کنم،مراقب باشید برنامههای دمِ دستی و تغییروتبدیلهای سطحی و روزمرّه جایتحوّل بنیادین را نگیرد؛ ما را راضی نکند، خوشحال نکند که داریم تغییر میدهیم. تغییرات سطحی مهم نیست؛ اساس، همان موادّ تحوّل بنیادین است کهبتدریج این بنا نوسازی شود.

20- آیا وضعیت فعلی کشور اجازه می دهد سند تحول اجرایی گردد.؟

خوشبختانهشرایط آماده است؛ من به سطح کشور که نگاه میکنم؛ به نظر می رسد امروزشرایط شما و مسئولان محترم آموزش و پرورش برای کیفی کردن آموزش و پرورش،برای تحوّل اساسی و بنیادین در این دستگاه مهم و حسّاس آماده تر است. یکروزی ما هیجده میلیون دانشآموز داشتیم، امروز کمتر از سیزده میلیوندانشآموز داریم؛ این یک فرصت است. یک روزی بود که ما از لحاظ فضاهایآموزشی دچار عسرت جدّی بودیم؛ مدارس دو نوبته و سه نوبته در سطح کشور کمنبود؛ امروز خوشبختانه آن وضعیّت وجود ندارد. در اغلب جاهای کشور، مدارسوضع خوبی دارند؛ افرادی هم علاقهمندند، میآیند و وارد میشوند که بایستیاین جریان [حفظ شود] بنابراین شرایط برای اینکه ما بتوانیم این تحوّل راانجام بدهیم آماده است.

21- محور اجرایی شدن سند تحول در آموزش و پرورش چه کسانی هستند.؟

خوشبختانهکشور دارای ثبات وامنیّت است، مسئولین دولتی با علاقهمندی مشغول کارهستند. امروز روزی است که ما بتوانیم انشاءالله آموزش و پرورش را از لحاظکیفی، محتوایی و بنیانی به یک نقطهی اساسی برسانیم و همینطور که عرض کردممحور این تحوّل معلّمین هستند؛ آن کسی که در وسط میدان ایستاده است،معلّمین عزیز هستند. من به همهی معلّمین سراسر کشور، به این وسیله و دراین موقعیّت سلام عرض میکنم و امیدوارم خداوند همهی معلّمین عزیز را درکنف حمایت خودش حفظ کند.

22- اجرایی نشدن مهندسی فرهنگی کشور و سند تحول بنیادین چه خسارتهایی به دنبال دارد.؟

مهندسیفرهنگی و موضوع تحول و نوسازی در نظام آموزشی و علمی کشور اعم از آموزشعالی و آموزش و پرورش و نیز تحول در علوم انسانی که در دورههای گذشته نیزمورد تأکید بوده است، هنوز به سرانجام مطلوب نرسیده است، به تعویق افتادناین امور خسارت بزرگی متوجه انقلاب اسلامی خواهد کرد، لذا باید این امورجدیتر گرفته شده و با یک بازنگری و برنامهریزی جدید طی مدت زمان معقول وممکن به سرانجام خود برسد.

23- جرقه تدوین سند تحول چگونه به وجود آمد .؟

مسئلهىسند تحوّل یک چیزِ دفعىّالوجود نبود؛ این از اوایل انقلاب، جزو آرزوهابود. چون نظام آموزش و پرورش در کشور ما، با همان شکل، با همان محتوا،تقریباً با همان ترتیب تقلید از نظامهاى آموزش و پرورش غربى بود لذا لازمبود در فضاى آموزش و پرورش چه از لحاظ قالب، چه از لحاظ محتوا یک تحوّلاساسى به وجود آید.

24- آیا رسیدن به محتوای این سند حد اعلای خواسته هاست.؟

خب،این فکر در خیلىها بود در طول سالها بتدریج پخته شد به سند تحوّلانجامید. عرض نمی کنیم این سند حدّ اعلاى خواستهها است؛ نه، براى هر چیزىیک حدّ بالاترى هم متصوّر است - ممکن است انشاءالله شما عمل کنید، پیشبروید، تجربه بیاموزید، بعد از گذشت زمانى چیزى بر آنچه امروز موجودىِ شمااست بیفزایید، لکن فعلاً این سند در اختیار ما است؛ این را باید جدّى گرفت.

25- برای عملیاتی کردن سند چه باید کرد.؟

توصیهىمن به مسئولین و مدیران محترم این است فراتر از اظهارات رسمى ،سند تحوّلرا در عمل جدّى بگیریم واگر بخواهیم این سند تحقّق پیدا کند،نقشهى راه وبرنامه عملیّاتى لازم است. اگر تفکّرات ما و کلّیّاتى که مورد نظر مسئولان ودلسوزان است به شکل یک برنامهى عملیّاتى در نیاید در عالم ذهنیّات خواهدماند و خواهد پوسید.

26- برنامه عملیاتی سند تحول را با نظر کدام نهاد قانون گذار در کشور تدوین کنیم.؟

برنامهىعملیّاتى راباید با نظر شوراى عالى انقلاب فرهنگى که یک مرکز عظیم فرهنگىو مرجع تصمیمگیرى است و مسئولین در آنجا حضور دارند - تهیّه کنید، تدوینکنید و قدم به قدم اجرا کنید؛ احساس کنید که این قدم برداشته شد، [بعد] برویم سراغ قدم بعدى. بعضى کارها نیزهم زمان و در عرض یکدیگر باید انجامبگیرد.

27- نقش وزرای آموزش و پرورش در اجرای سند تحول چیست.؟

وزیرمحترم آموزش و پرورش خود را متعهّد بدانند که این را عملی کنند و اجراییکنند؛ یا سند راهبردی نخبگان کشور - که در آن جلسه خود بنده هم شرکت کردمکه سند بسیار مهمّی است - و این مسئله را معاونت محترم رئیس جمهور بایستیتعقیب کنند؛ خلاصه باید خود اعضا و دستگاههای فرهنگی قبول کنند و باورداشته باشند که ما این جایگاه را بهعنوان یک قرارگاه مرکزی قرار دادیم.

28- تفاوت این سند با آنچه اکنون به عنوان نظام آموزشی در حال اجراست چیست.؟

سندتحول در واقع نقشهی راه را مشخص و معیّن کرده است ،تحول در انسانها،تغییر صحیح در دلها ، باورها ، خلقیات و امثال اینها، احتیاج به یک زیرساختمحکم دارد و این زیرساخت آموزش و پرورش است. آن روزی که آموزش و پرورشکشور به شکل جدید درآمد، بر اساس یک مبنای فکری و اعتقادیِ دیگر به وجودآمد؛ ما هم در طول دهها سال ــ از اوّلی که آموزش و پرورش جدید در کشورآمد ــ بر همان مبنا حرکت کردیم، در واقع در همان ریل پیش رفتیم؛ که خب،ریل درستی نبود. حال سند تحول باید ما را به سمت هدف های اسلامی حرکت دهد،جامعه را به سبک زندگیِ حقیقتاً اسلامی پیش ببرد و بتواند در ما خصلت هایوالای انسانی به وجود آورد.

29- سند تحول با کدام ریل گذاری به مقصد مورد انتظار می رسد.؟

سندتحول متنی است که باید عملیاتی شود،منتها بههیچوجه نباید در آن شتابزدگیباشد با تدبر، تأمل و ملاحظهی صحیح جوانب پیش رفت کند. کار عمیقی است وکارهای عمیق، کوتاه مدت و زودبازده نیست ، بلند مدت و دیربازده است اگردرست صورت بگیرد، ماندگار ومثمر خواهد شد، اما اگر سرهم بندی و شتابزدهشد،آن وقت نتیجهی لازم را نخواهد داد، فرمود: « ... وَ مُجْتَنِی الثَّمَرَةِ لِغَیْرِ وَقْتِ إِینَاعِهَا کَالزَّارِعِ بِغَیْرِ أَرْضِهِ . .../ نهجالبلاغه خطبه شماره 5/ اگر چنانچه میوه را قبل از اینکه برسد، چیدید در واقع چیزی به دستنیاوردهاید و زحمتتان هدر رفته است. بگذارید میوه برسد، بعد بچینید تا ازهمهی منافع آن بهره ببرید. شاید حلقههای تحقیقاتیِ متعددی لازم است کهبرای بخشهای این سند ، راهکارهای اجرائی و عملیاتی پیدا کند، تا حقیقتاًاین ریل، صحیح گذاشته شود آن وقت این قطار بر روی ریل حرکت کند.

30- نقش دولت و مجلس در این راه چیست.؟

لازماست دولت ومجلس، برای پشتیبانی مالی آموزش و پرورش، برای پیشرفت در اینکار، به طور جدی تأمل کنند، تدبر کنند. آموزش و پرورش را نمی شود به حالخود رها کرد و پشتیبانی لازم از آن به عمل نیاورد، بعد هم توقع داشت که پیشبرود.

31- تحول در آموزش و پرورش چه تاثیری در ظهور و بروز استعداد ها دارد.؟

استعدادبشری در جامعهی ایرانی، یک استعداد انبوه و سرشار است؛ این استعداد بایدامکان بروز پیدا کند، جهت صحیح پیدا کند. سند تحول ناظر به یک چنین چیزیاست، مسئلهی کتابهای درسی هم بسیار مهم است. باید به طور مداوم و به تناسبنیازها، مضمون و محتوای این کتابها ترقی و پیشرفت داشته باشد در آموزش وپرورش و دستگاههای هشیارِ ،مراقبی وجود داشته باشد که پیشرفتهای مبتنی برسند تحول را تعقیب کند.

32- با اجرایی شدن سند تحول، کتب و مواد درسی متناسب نسلها و جنسیت ها چگونه نیاز سنجی می شود.؟

درزمینهی مواد و کتابهای درسی، نیازها را باید سنجید ،سالهاست مسائلی رادر کتابها می گنجانیم؛ بعضیها خارج میکنند، بعضیها بر می گردانند، بایددید طبق مفاد این سند از معارف الهی، اسلامی، مدنی، تمدنساز، انسانسازومعارفی که یک ملت را سربلند ، پیشرو و پیشتاز میکند اگر در کتابهای ماوجود ندارد آنها را بگنجانیم و از آن طرف چه چیزهائی نقطهی مقابل است،تخدیر کننده و گمراه کننده است، آنها را حذف کنیم؛ چه چیزهائی به تناسبنسلها یا جنسیتها لازم است، آنها را بگنجانیم. فرض بفرمائید در کتابهایدرسی دختران ممکن است چیزهائی لازم باشد در زمینههای خانه داری، تربیتفرزند و امثال اینها؛ و در کتابهای پسران ممکن است چیزهای دیگری درمواجههی با مسائل کار، زندگی و امثال اینها لازم باشد لذا مراقبت و دیدهبانیِ دائم احتیاج دارد و باید انجام بگیرد.

33- آیا سند تحول بنیادین مطالبه اولویت دار حضرتعالی است.؟

قبلاًدربارهی تحول بنیادین مطالبی عرض کردیم؛ مدتها من در دیدارهابا معلمان،با مسئولین فرهنگ، با شورای عالی انقلاب فرهنگی و دیگران این را تکرار کردمو خوشبختانه به نتیجه هم رسید؛ به این معنا که سند تحول بنیادین تهیه وتصویب شد. امروز آموزش و پرورش یک سند مکتوبی در دست دارد که شیوهی تحولبنیادی در آموزش و پرورش را تعیین کرده. خیلی خوب، بخشی از این کار انجامگرفت. منتها این سند مثل نسخهی پزشک است. اگر ما به پزشک مراجعه کردیم، حقمعاینه هم دادیم و پزشک هم معاینهی کاملی کرد و یک نسخهای نوشت و به ماداد، ما هم توی جیبمان گذاشتیم، رفتیم خانه و فکر کردیم تمام شد، این بانرفتن پیش پزشک هیچ تفاوتی ندارد؛ جز اینکه یک پولی هم خرج کردیم، یک راهیهم رفتیم. دوا را باید گرفت، دارو را باید مصرف کرد. در این نسخه نوشته شدهکه چه داروئی را، چه مقداری، در چه زمانی باید مصرف کنیم. باید این کار راکرد؛ اگر نکردیم، رفتن پیش پزشک و گرفتن نسخه، کأنلمیکن است.

34- نقش سند تحول در اثر بخشی چند برابری در برنامه های آموزش و پرورش چگونه است.؟

خب،حالا ما سند تحول بنیادین آموزش و پرورش را داریم؛ این نسخه است؛ این نسخهاحتیاج دارد به این که یک برنامهریزی دقیق بر اساس بندبند این سند انجامبگیرد؛ چون بحث بر سر تحول بنیادین است؛ بحث تحول شکلی که نیست. شکل جدیدآموزش و پرورش ما سوغاتی بود، وارداتی بود، اهدافی پشت سرش بود. خب، ماسالها هم به این شکل عمل کردیم. بالاخره اگر خودی هم بود، اگر از درونبرآمده و جوشیده هم بود، بعد از سالها انسان به یک اِشکالی برخورد میکند؛لذا یک نوسازی لازم است. پس این تحول بنیادی، یک کار لازمی است. اگرمیخواهیم تحول بنیادی در آموزش و پرورش انجام بگیرد؛ یعنی این پولی که شماخرج میکنید، این وقتی که شما میگذارید، این همه معلمی که شما در سراسر کشوربه مدارس و سراغ دانشآموزان می فرستید، اگر بخواهیم اینها چند برابر اثرکند و به شکل بهینه از آن بهرهبرداری شود، باید این تحول صورت بگیرد. اینتحول به برنامه ریزی احتیاج دارد.

35- چه کنیم تا سند تحول دست خوش سلیقه های متعدد مسئولین اجرایی نشود.؟

اینیک نکته ی اساسی است ، باید یک نقشهی راه وجود داشته باشد. اینجور نباشدامروز یک مسئولی، یک وزیری، یک مدیری در بخشی تصمیمی بگیرد، بعد فردا یکیبیاید طبق سلیقه، آن را عوض کند. این، هدر دادن وقت و نیروی کشور خواهدبود. باید یک برنامه ریزی مستحکم و دقیق برای تحول بنیادین صورت بگیرد؛ یکنقشه ی راهی در اختیار باشد و آن را همه قبول و تأیید کنند، همه تصدیقکنند و تضمین شده باشد که آموزش و پرورش تا آخر راه، تا آخر خط ، طبق اینبرنامه خواهد رفت.

اینجایک نکتهی دومی وجود دارد و آن، مسئلهی رها نشدن کار است؛ که به نکتهیاول ارتباط پیدا میکند. کار را نباید رها کرد. بلکه تا رسیدن به نتیجهینهائی دنبال کرد؛ والّا یک کاری را شروع کنیم، یک مقداری سر و صدا هم بشود،بعضی هم خوشحال بشوند، یا تمجید کنند، یا انتقاد کنند، بعد یک مدتی بگذرد،آتش ما فرو بنشیند، سرد بشویم، در نتیجه کار دنبال نشود؛ در این صورت اصلکار ضربه خواهد خورد. این را من برای مدیران عرض میکنم؛ مدیران ارشد،مدیران وزارتخانهای، مدیران استانها و شهرها و مراکز.

36- آیا به صرف اینکه شاکله آموزش و پرورش از غرب آمده نیاز به تحول دارد.؟

تحولمعنای خودش را دارد، تحول یعنی در بعضی از موارد، زیر و رو شدن... علتش همواضح است: چون نظام کنونی آموزش و پرورش، یک نظام وارداتی است؛ حالاوارداتی که به یک معنا بومیسازی هم شده، اما شاکلهی وارداتی است. نهاینکه بخواهیم هرچه وارداتی است رد کنیم نه، چون ما خیلی چیزها را وارد میکنیم، از آن هم استفاده می کنیم، خوب هم هست؛ اما آنچه نامطلوب است، تبعیتاست. ولی گرفتن ،پسندیدن و به کار بستن، چیز خوبی است؛ هیچ اشکالی ندارد وما الان از پیشرفتهای فناوری غربیها استفاده میکنیم. بنابراین استفادهکردن مهم نیست، منتها تبعیت بد است.در قرآن و در آیات متعدد، نتیجهیتبعیت، ضلال است؛ «یضلّوک عن سبیلاللَّه»لذا بایستی نگاه کرد آنچه که خوباست را پسندید.

37- تحول باید از چه مولفه هایی تشکیل شده باشد.؟

تبعیتاًنظام کنونی آموزش و پرورش را قبول کردیم. اما آنها خودشان در همیننظام،تغییرات فراوانی به وجود آوردند. بعضی از تغییرات آنها در جهت آن چیزیاست که برای ما از قدیم بومی و سنتی هم بوده. ما چسبیدیم به همان شکلقدیمی که از آنها گرفتیم؛ وبرای ما یک سنت شده، بنابراین یک تحول لازماست.البته در تحول باید فلسفهی آموزش و پرورش ، وضع کشور و نیازهای آیندهرا بدانیم. بر اساس اینها افراد صاحب فکر و به اصطلاح «راهبرد نگرانفرهنگی» - به تعبیر رائج، استراتژیست های فرهنگی - بنشینند و راه حلهایاساسی پیدا کنند.

38- چرا بحث تحول در آموزش و پرورش مهم و در اولویت است؟

درهمین اجتماعاتی که با معلمین عزیز و مسئولین آموزش و پرورش تشکیل شده ، یادر جلساتی به مسئولین به طور خاص گفتهایم. خب، اصلاً دلیل این تحول چیست؟آخر، بیخودی و بیدلیل که انسان یک چیزی را متحول نمی کند. چرا می خواهیمتحول ایجاد کنیم؟ دلیل سادهاش این است که نظام کنونی آموزش و پرورش ماتوانائی لازم را برای تربیت نسل های گوناگون نشان نداده است.علت هم دردرجهی اول این است که این نظام و این تشکیلات، وارداتی است؛ برخاسته ازنیازهای درونی ما نیست. این، یکی از مشکلات بزرگ ماست.

39- در چه صورتی استفاده از الگوهای ملت ها و فرهنگ بیگانه خسارت بار است.؟

یکوقت تجربهها و گذران تاریخیِ زندگی یک ملت، او را به این نتیجه میرساندکه باید اینجور تعلیم کند، اینجور تربیت بدهد، اینجور خانه بسازد... اینخوب است و انسان باید همیشه از تجارب دیگران نیز استفاده کند، لذا بدماننمیآید و ننگمان نمیکند از دیگران یاد بگیریم. آنچه بد است، این است کهالگوهای ملتها و فرهنگهای دیگر را به طور دربست در بین ملت و کشور خودمانپیاده کنیم و اقتضائات و شرائط و زمینهها را اصلاً در نظر نگیریم.

40- خیانت یا بدفهمی نخبگان سیاسی دورانهای طاغوت،در قالب چه اندیشه ای بروز و ظهور پیدا کرد.؟

ازصد سال پیش، این مساله در کشور ما اتفاق افتاده است. آن کسانی که نیت خوبداشتند و می خواستند کشور را پیش ببرند، اما نفهمیدند چه جور میشود اینکشور را پیش برد - حالا آنهائی که مزدور سرویس های جاسوسی و دولت هایبیگانه بودند، به کنار - فکر کردند باید بروند سر تا پا بشوند به شکل آنبیگانگان، که گفتند ما از سر تا قدم باید فرنگی شویم؛ هم گفتند، هم درنوشتههایشان هست؛ آنها این خطای بزرگ را کردند و در آموزش و پرورش و خیلیچیزهای دیگر متأسفانه همین جور بود. اقتصاد ، معماری ، زندگی عرفی وفرهنگی ما و خیلی چیزهای دیگر به خاطر خیانت یا بدفهمی نخبگان سیاسیدورانهای طاغوت، به این بلا مبتلا شد.

41- الگوی مستقل ایرانی اسلامی را چگونه با استفاده از تجربه های شرق و غرب اجرایی کنیم .؟

برایکیفیت بخشیدن به الگوی خودمان باید از تجربههای دنیا - چه دنیای غرب، چهدنیای شرق؛ ملت های گوناگون - حتماً استفاده کنیم و تحول باید بر اساسایجاد یک الگوی مستقل ایرانی و برخاسته از معنویات و نیاز کشور باشد؛ یعنیدر واقع برخاسته از اسلام ناب ومورد اعتقاد باشد و تحول باید ناظر به اینمساله باشد.

42- شرط اول در اجرای موفق سند تحول چیست.؟

تحولآموزش و پرورش ناظر به این است که نقشهی جامع تحول در دستمان باشد و براساس این نقشه جامع، اجزای گوناگون را به وجود میآوریم. مثلا شما درذهنتان طرح یک ساختمان کاملِ جامعِ زیبای مستحکم را در یک زمین بزرگ و درجای مناسب میریزید و میدانید چه کار میخواهید بکنید. ممکن است آدمی کهنگاه میکند، نفهمد چه چیزی در خواهد آمد؛ اما شما که نقشه در ذهنتان هست،میدانید چه کار دارید میکنید. هر جزئی، تأمینکنندهی بخشی از آن نقشه یجامع است ، اگر در تحول، نگاه کلان وجود نداشته باشد، کارها ممکن استمتناقض از آب در بیاید؛ تکراری و زائد باشد، پس نگاه کلان و نقشهی جامع،شرط اول است.

43- آیا جمهوری اسلامی بدون تحول در نظام آموزش و پرورش می تواند پرچم دار و الگوی دیگر ملت ها باشد.؟

اگرجمهوری اسلامی میخواهد پرچم اسلام در دست بگیرد، به سعادت برسد، دنیا وآخرت خود را آباد کند همچنان که قرآن به ما یاد میدهد که می توان دنیا وآخرت را با هم آباد کرد،اگر میخواهد به ملتهای دیگر کمک برساند، که «کنتمخیر امّة اخرجت للنّاس» شاهد و مبشر ملتهای دیگر باشد، خب، طبیعتاًنیازهائی دارد:

44- با کدامین دانش آموز تربیت شده می توان به ملت ها کمک کرد.؟

آموزشو پرورش جمهوری اسلامی ،باید انسانهای شریف، دانا، با استعدادهای جوشان،دارای ابتکار، اخلاق نیک انسانی، شجاعت و قوّت خطرپذیری در میدانهای جدید،بدون هیچگونه عقدهی خودکم بینی یا خود برتربینی، دلدادهی به خدای متعال ومتکی به قدرت الهی و دارای توکل کامل، صبور، بردبار و حلیم، انسانهایخوشبین و انسانهای امیدوار تربیت کنند.

اسلامهمهی اینها را به صورت بستهی کامل در اختیار همهی معتقدین و مؤمنین خودقرار داده. این بسته را باز کنیم، دانه دانه از این مواد استفاده کنیم،بهرهمند شویم، آنها را بچشیم و در وجود خودمان ذخیره کنیم.

45- سند تحول بنیادین آموزش و پرورش درمانگر و پیشگیر از چه آسیب هایی می تواند باشد.؟

خروجیآموزش و پرورش با انسانهای تنگ نظر، بدبین، ناامید، افسرده، بیتقوا،ناپرهیزگار و آلوده دامن ، نمیتوانند جوامع را پیش ببرد و ملتها را خوشبختکند؛ طبعاً نمیتواند الگو هم باشند لذا تحول آموزش و پرورش ناظر به اینمسائل مهم است.

46- نقش معلمان در اجرای موفق سند تحول چیست؟

اگرمعلم، دانا، دلسوز، اهل فکر و اهل ابتکار بود، چنانچه آن کتابی که درس میدهد ناقص هم باشد، او مطلب را تکمیل میکند. ولی اگر معلم، ناتوان، ناامید،بیانگیزه و بیحوصله بود و برای از سر وا کردن تدریس کرد، آن وقت اگرکتابِ خوب هم باشد، معلوم نیست چیز درستی گیر دانشآموز بیاید. پس معلمینعزیز نقش دارند.

47- نفش دستگاههای دولتی نسبت به تحول در نظام آموزش و پرورش چیست؟

دستگاههایدولتی بایستی به این مجموعهی بزرگ و مهم با این چشم نگاه کنند که فردایما متوقف به امروزِ آموزش و پرورش است ،هرچه اینجا سرمایه گذاری شود،مسلّماً بازده آن در زمان و وقت خود، به مراتب بیش از آن مقداری کهسرمایهگذاری مادی و معنوی شده ،ارزش خواهد داشت. کشور ما به یک آموزش وپرورش خوب نیاز دارد. چرا؟ چون کاری که این ملت به عهده گرفته و شروع کردهکار بزرگی است.

48-سهم شورای انقلاب فرهنگی برای تحول در نظام آموزش و پرروش تا چه اندازه می باشد.؟

بارهادر جلسات به مناسبت مسایل فرهنگی ، افراد دلسوز میگویند که ما این نظامقدیمیِ «حافظهپروری» را تبدیل کنیم به نظامهای پیشرفتهی بهروزِ دنیا. الان در دنیا نظامهای جدیدی برای آموزش کودکان، نوجوانان، جوانان - چه دردورهی دبیرستان، چه در دورهی دانشگاه - بهوجود آمده است. بالاخره مابایستی از یک مقطعی شروع کنیم و این شیوهی قدیمیِ شصت سال پیش را کههمچنان حاکم بر کشور است، تبدیل و تصحیح کنیم؛ یا باید آن را بهطور کلیتغییر بدهیم یا به صورت تدریجی تغییر بدهیم. اگر قرار است برای این کار درجایی فکر شود و تصمیمگیری بشود، شورای عالی انقلاب فرهنگی است.

49- وظیفهی همگانی و عمومی معلمان برای عملیاتی نمودن سند تحول را تشریح فرمایید.؟

خبمشخص است ، نوجوان یا کودکی که در مقابل معلم در کلاس درس نشسته است، دراختیار شماست. با سخن خود، با منش خود، با رفتار خود، میتوانید به اواعتماد به نفس بدهید؛ امید بدهید؛ او را روانهی میدانهای عمل کنید؛ به اوروح دیانت را آنچنان که شایستهی اوست، تزریق کنید؛ از او انسانی زیرک،پرتلاش، اجتماعی، علاقهمند به مصالح جمع و جامعه بسازید و به وجودبیاورید؛ روح ابتکار را در او زنده کنید. بله معلم فرزانهی ما میتواند درهمان محدودهی کلاس درس خود این کارها را انجام دهد؛ این وظیفهی همگانی وعمومی معلمان است . البته معلم برای اینکه بتواند همهی این کارها را انجامدهد، احساس میکند نیازمند راهنمائی روشن بینان ، متفکران جامعه و متخصصانتعلیم و تربیت است واین نیاز به وجود آورندهی محصول است. وقتی از سویمعلمین این نیاز احساس شد، بلافاصله به دستگاه مولدهی کشور منعکس میشود وآنچه مورد نیاز است، تولید میشود. ما تا احساس نیاز نکنیم، تا سؤال نکنیم،تا نخواهیم، آن محصول مورد نیاز تولید نخواهد شد.

50 تحول بنیادین در آموزش و پرورش برای درمان انحطاط اخلاقی در جامعه بشری و ایران اسلامی چه تاثیرس دارد ؟

دنیایامروز در راه بدی حرکت میکند؛ در وضعیت بدی قرار دارد؛ اخلاقیات در دنیاپامال شده است. ملتها دارند چوب این انحطاط اخلاقی را میخورند، و متفکرانملتها متوجه این ضایعهی بزرگ هستند؛ رنج میبرند و اظهار میکنند؛ میتوان درصراطی حرکت کرد که برای بشریت مایهی نجات باشد. این سرنوشت هولناکی که درمقابل بشریت است، این سرنوشت را میشود تغییر داد؛ قدم اول این است ما درخودمان آن حرکت بزرگ را، آن تحول عظیم را به وجود بیاوریم. و این امر ازتعلیم و تربیت شروع میشود. زیرساختها در طول این سالها بحمداللَّه دربخشهای مختلف به شکل خوبی فراهم شده است. میشود بر اساس این زیرساختها حرکتکرد. وظیفه سنگین است، راه طولانی است، کار دشوار است؛ اما انتهایراه،روشنائی و نورانیتِ داده شدهی از طرف پروردگار به چشم میخورد؛ انساناین را میبیند انتهای راه، روشن است؛ افق روشن است ومیتوان این راه رابخوبی طی کرد.

51 آیا با اجرای سند تحول می توانیم گسترش کیفی آموزش و پرورش را اولویت بخشی کنیم.؟

عدهایبر اثر بیتوجهی به نظام پرورش، آن بنائی را که اول انقلاب گذاشته شدهبود، از مجموعهی آموزش و پرورش کنار زدند، بتدریج کمرنگ کردند و تقریباًمیشود گفت حذف کردند در صورتیکه پرورش اگر از آموزش مهمتر نباشد، کمترنیست. آن لوح سفید و آمادهای که ذهن کودک و دانشآموز ماست، فقط با خط خطکردن و عدد و رقم روی او نوشتن، درست نمیشود؛ ساختن لازم دارد. این ساختن،پرورش است. باید به مسئلهی پرورش و جریان پرورش به هر شکلی که آن رابتوانند انجام دهند در کتاب درسی، در انتخاب معلم، در تربیت معلم، در خودسازماندهی ، گسترش کمّی آموزش و پرورش، امروز در درجهی اولِ اولویت نیست؛گسترش کیفی مهم است. نیازها برآورده شود. آن مقداری که نیاز به معلم و بهمدرسه هست، تأمین شود. درجهی اول، گسترش کیفی باشد؛ بالابردن ارتقاءرتبهی معلمان از لحاظ آمادگی، تجربه، دانش، فرهنگ؛ این چیزهائی است که درآموزش و پرورش مهم است

52- سند تحول بنیادین برای عملی شدن به چه صفات ویژه ایی نیازمند است.؟

نظام،امن و مطمئن است؛ کارهای زیادی انجام گرفته. در این دنیای پرتلاطم وپرآشوب، ملت ایران توانسته وزانت خود، وقار ، سکینه و آرامش خود را حفظکند. امروز فرصت همین است که بپردازیم به این کارهای مهم. سند باید اجرائیشود، باید پیش برود، باید به مرحلهی عمل برسد؛ شجاعت ، اقدام و ابتکار وخوشفکری لازم دارد تا تحول عمقی در نظام آموزش و پرورش شکل بگیرد. نکتهیبعدی،اهمیت دادن به نظام پرورش در مجموعهی آموزش و پرورش است.

53- تحول در آموزش و پرورش در چه حوزه هایی باید اقدام گردد.؟

تحولدر نظام آموزش و پرورش با هدف ارتقاء کیفی آن بر اساس نیازها و اولویتهایکشور در سه حوزه دانش، مهارت و تربیت و نیز افزایش سلامت روحی و جسمیدانشآموزان باید صورت گیرد.

54- در چه صورتی طلبکاری جوانان در قالب تعمیق علم و دانش ظاهر می گردد.؟

منمیخواهم عرض بکنم که در همین زمینهی تحول نظام آموزشی، از جملهی کارهائیکه باید انجام بگیرد، این است که جوری نظام آموزشی باید طراحی بشود کهجوان ما به تحقیق، طلبگاری در تعمیق علم و دانش علاقهمند بشود. حفظ محوری،غلط است.

55- آیا سند تحول بنیادین قادر است استحاله فرهنگی را مهار و مدیریت کند.؟

گفتمفرق است بین کسی که میوهای، غذائی، یا داروئی را میبیند و میشناسد میخواهد با دست خود، با میل خود در دهانش بگذارد با آن آدمی که دست و پایشرا میگیرند و چیزی را با آمپول در بدن او تزریق میکنند. اینها با هم فرقدارد. نوع اول درست است، نوع دوم غلط است. به ما نباید تزریق کنند؛ بایدانتخاب کنیم. یک نکته ای که مورد غفلت قرار گرفت. هر چه آوردند، مثلآدمهائی که بیحس و حال و بیهوش افتادهاند و همینطور چیزی را یا درجسمشان فرو میکنند یا از دهانشان به حلقشان میریزند، نباشیم. ما در دوراناستحالهی فرهنگی منتظر ماندیم که بریزند به حلقمان.

56- مطالبه سند تحول بنیادین از سلایق شخصی حضرتعالی است؟

سلائقشخصی بنده نیست ،مسائل آموزش و پرورش، مسائل زیادی است. بنده هم در سالهایگوناگون به همین مناسبتِ دیدار معلمین مطالبی را گفتهام و گاهی در دیدارشورای عالی انقلاب فرهنگی و گاهی در دیدار با وزرای آموزش و پرورش نکاتی راگفتهام که سلائق شخصی بنده نیست و همهی اینها تقریباً بدون استثناپشتوانهی کار کارشناسی دارد و کسانی که دستاندرکار آموزش و پرورش اند،اینها را تأیید کردهاند. حالا خوشبختانه می بینم در این گزارشها به آن اشاره میکنند که بعضی از این کارها را یا شروع کردهاند یا پیشرفتکردهاند یا اقدام کردهاند؛ هرچند خوب است، لکن به این اندازهها نمیشوداکتفا کرد؛ ما احتیاج داریم به یک کار عمیق در آموزش و پرورش.

57- اجرای سند تحول بنیادین به معنی قطع رابطه علمی با آموزش و پرورش دیگر کشورها است.؟

دردوران پهلوی که استحالهی فرهنگی کشور ماست رعایت نکردند. چشمشان رابستند، آغوششان را باز کردند؛ هر کس آمد، هر چه دادند، اینها گرفتند. یکیاز این دو نکته این است ما آنچه را که میگیریم، ارزیابی کنیم، ببینیم بهدرد ما میخورد یا نه. اگر صددرصد به درد ما میخورد، صددرصد قبول کنیم؛ اگرصددرصد به درد ما نمیخورد و مضر است، صددرصد رد می کنیم. اگر بین ایندوتاست، به همان اندازهای که به درد می خورد، قبول کنیم، مابقیاش را ردکنیم.

58- برای اجرای سند تحول ابتدا به چه سئوالاتی باید پاسخ بدهیم.؟

بهنظرم پاسخ به این سه تا سؤال، یک عمر کار است.اولاً این کارها چیست؛ثانیاً با چه هدفی قرار است انجام بگیرد؛ ثالثاً چگونه باید این کارهاانجام داد. ما همهی اینها را در زیر کلمهی تحول قرار میدهیم و میگوئیمتحول، اصلِ اینکه شما به فکر تحول افتادهاید و میخواهید یک دگرگون سازیِعمیق در کار آموزش و پرورش کشور انجام بدهید، حقیقتاً جای تشکر دارد؛ همتیبه خرج دادید، جرأتی به خرج دادید، اسم تحول آوردید؛ چون گاهی نظامهاآنچنان به نظر ماندگار و به هم جوشیده و غیر قابل تغییر به نظر میرسند کهانسان جرأت نمیکند به آنها به قصد تغییر و تبدیل نزدیک شود. خوب، شما جرأتکردید، گفتید میخواهید در نظام آموزشی کشور تحول ایجاد کنید. خودِ این خیلیمهم است.

59- آیا نیروی انسانی کارآمد مورد نیاز پیشرفت کشور با اجرای سند تحول بنیادین در آموزش و پرورش تامین می گردد.؟

آموزشو پرورش مهمترین کار یک کشور است. اگر کشوری بخواهد به عزت مادی، سعادتمعنوی، سیطره سیاسی، پیشروی علمی، آبادانی زندگی دنیا و هر آرزوی دیگری دست پیدا کند، باید به آموزش و پرورش به عنوان یک کار بنیادی، مقدماتیِلازم بپردازد چرا؟ چون همهی این کارها به نیروی انسانی احتیاج دارد. نیرویانسانی عمدتاً در آموزش و پرورش شکل میگیرد و صورت می بندد؛ بطوری که اگرآموزش و پرورشکه تقریباً دوازده سال از بهترین فصل عمر یک انسان را دراختیار دارد، به شکل مطلوبی کار کند، باعث میشود جوانی که در این جا ساختهشده و قالبگیری شده و صورتبندی شده، دیگر کمتر احتمال تغییر بنیانی درحوادث آینده در او برود. اگر آن جوان شکلِ خوبی گرفت، به همین شکل کمابیشزندگی را ادامه خواهد داد. پس آموزش و پرورش کانون اصلیِ ساختن و پرورشدادن و تولیدِ آن عاملِ اساسی یعنیانسان کارآمداست.

60- با اجرای سند تحول بنیادین تفکرات غیر دینی و ضد دینی مدیریت پذیر می شوند.؟

عیبِجنبهی ایمانی این بود آن کسانی که آموزش و پرورش جدید را وارد کشورکردند، نه فقط نیتشان متدین کردن مردم و جوانها نبود، بلکه دور کردن مردماز عقاید دینی بود. البته آن کسانی که طراحان اولیهی وزارت آموزش و پرورشدر کشور بودند، برنامهها را ریختند، کتابهای درسی را نوشتند، بعضیشانکاملاً جزو آدمهای بیدین نبودند؛ در بین آنها آدمهای متدین هم بودند، لکنکلانِ برنامه همان برنامه ای بود که در آموزش و پرورش به یک شکل، درمسئلهی کشف حجاب به یک شکل، در مسئلهی کوبیدن مراکز مذهبی به وسیلهیرضاخ